I Ladins i é na mendránza che vif ntel cuor de le Dolomiti, deslochèi fòra nte cinch val: Gherdëna, Badia, Fascia, Fodom, Còl e Ampëz ma nte trei Provinzie desferenti: Bolsán (Val Badia e Val Gherdëna), Trënt (Val di Fascia), Belum (Fodom, Còl e Ampëz).

Chësta popolazion la descor n idiòm nasciù trop nnavò ntel temp; de val en val l é desferent, purmpò l é n medemo lengaz: l ladin.

L ladin dolomitan l é, spò, n bòzol de lengac neolatins; trop deberiada ntra de lori e che se nsomeia vèlcamìa. L  ven descorëst da nzirca 30.000 persòne che vif ntel orient de le mont alpine. L idiòm ladin l é lié auna a n plu lèrch sistem de descore che và da la Svizera (Canton dei Grijons) al Friul e che l mët auna nzirca 700.000 anime ndut.

L tièrmen "ladin" l é sautè fòra nte la seconda mesa del XVIII° scécol nánter chi todësć che nte sta mòda i clamáva le popolazion sot al Tirol.

L ordinament de la Region Veneto co la Lr. n. 73 del  23.12.1994  l promuof la tutela, l recupero, la consiervazion e la valorisazion de le testimoniánze stòriche che lieia le comunité al suo raion, nánter chëste ence chëla ladina.

La legislazion taliána la deslòca la comunité ladina nánter chële mendránze tutelade da la Lege n. 482 del 1999, auna co le popolazion che descor albaneje, catalán, todësch, grech, sloven, croat, franzeje, fráncoprovenzal, furlán, ocitán e sardegnòl.

Per cugnësce meio la stòria e la cultura ladina se pò jì a cialé l scito "Vejin - vicino sconosciuto".