El conzet de "ladin" l à raprejenté e l raprejenta ncora ncuoi na cuestion tánt rebatuda.
Difati no n é poscibile tré na linia che segne via i confins de chëst descore. L lengaz ladin l ven fòra da na souramonta, n temp desferenc, del latin col descore de la jent del luoch. Ntel 15 davánt Crist, l latin l é rué nte chisc paisc co la concuista dei Románi. L latin combiné coi lengac indigeni e l suo svilup nte teritori desferenc co na stòria per ògniun divèrša, l à fat nasce plu sòrt de idiòms che s'à mantegnù vis mascima ntei sciti plu fòravìa, chi pòsti ulache no n é rué la volonté de le autre culture plu grane.

Trei i é le "ijole" ulache se descor l ladin: chëla friulana, chëla románcia e chëla dolomitana; chësta ultima se la recugnësc ntel ladin del Sela.
L Istitut Cultural Ladin "Cesa de Jan" l laora, spò, per stravardé l descore ladin nte le val orientali de le Dolomiti: Ampëz, Còl e Fodom.
De chisc vèlcamìa compagn l é l descore da Còl e da Fodom, l ampezán nveze l à carateristeghe n cin desferenti. I trei idiòms i à pò tánt resentù, plu de chi autri lengac ladins, del descore dei paisc veneti vejins.